Η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή

H ιστορία της πάντα με γοήτευε! Μου συμβαίνει φαίνεται με μερικές ιστορικές περσόνες αυτό. Η Εύα, η Μαγδαληνή, η Κασσιανή. Όλες παρεξηγημένες. Όλες γιατί αγάπησαν: τον καρπό της γνώσης, την περιέργεια, τον έρωτα, την ζωή. Την ιστορία της Κασσιανής την "κληρονόμησα". Ένα από εκείνα τα κιτρινισμένα βιβλία που φύλαξε η γιαγιά για την εγγονή της. Το εξώφυλλο είχε χαθεί πια. Η μητέρα μου θυμάται πως κυριαρχούσε ένα πένθιμο μωβ στην μαντίλα που αγκάλιαζε το πρόσωπό της. Το βιβλίο ραμμένο με σπάγκο. Στην κόχη κάθε φύλλου έβλεπες τα σημάδια του. Η γιαγιά πέθανε όταν ήμουν 14 ετών. Τότε μου παραδόθηκε το βιβλίο της Κασσιανής. Και το ρούφηξα. Η γλώσσα παράξενη, αταίριαστη σχεδόν με την εποχή αλλά η υπόθεση συναρπαστική. Σαν παραμύθι γραμμένο για ζωηρές εφήβους. Όπως ήμουν τότε.
Έτος 830 μ.Χ.
Η Βασίλισσα Ευφροσύνη, μητριά του διαδόχου Θεόφιλου αποφασίζει να τον παντρέψει με ένα παράξενο τελετουργικό. Στέλνει εντολή σε όλες τις διοικητικές περιφέρειες της αυτοκρατορίας, να συγκεντρωθούν οι ωραιότερες κοπέλες και να παρουσιαστούν στο παλάτι. Ένα είδος καλλιστείων (προάγγελος ίσως των σημερινών αλλά μην το πείτε στον ΑΝΤ1) όπου συνδοξαζόταν η ομορφιά και η γνώση. Παρ' όλο που τελικά το κρυφό κριτήριο της πρόκρισης έμελλε να είναι η σύνεση και η υποταγή. Στα προκριμματικά η Ευφροσύνη κατάφερε να καταλήξει σε 12 κοπέλες. Αρχοντοπούλες όλες, όμορφες και μορφωμένες για τα δεδομένα της εποχής. Ανάμεσα τους ξεχώρισαν δύο: η Κασσιανή, κόρη εξαίσιας ομορφιάς, η οποία καταγόταν από οικογένεια ευπατρίδων και η αρχόντισσα επίσης Θεοδώρα, αδερφή διακεκριμμένου στρατηλάτη του Βυζαντινού Θρόνου.
Ο Θεόφιλος παραμένει αμέτοχος της διαδικασίας, αδιάφορος θαρρείς. Ένας εν δυνάμη αυτοκράτωρ είχε επιλογές και δεν πολυνοιαζόταν για την επίσημη συμβία του! Μέχρι που έρχεται η μέρα της τελικής επιλογής. Το παλάτι ετοιμάζεται για την τελετή και οι εκλεκτές φτάνουν η μία μετά την άλλη. Ο Θεόφιλος αδιάφορος και πάλι περιδιαβαίνει τους κήπους του παλατιού. Μέχρι που το βλέμμα του συναντά την Κασσιανή. Έρως ανίκατε μάχαν... Και εκείνη διόλου ασυγκίνητη επίσης. Μετά από αυτό ο Θεόφιλος αποκτά νέο ενδιαφέρον για την διαδικασία επιλογής της συζύγου του. Σπεύδει να πληροφορηθεί ποιά είναι η Κασσιανή και μέσα του ξέρει ήδη ότι αυτήν θέλει κι αυτήν θα διαλέξει. Και η Κασσιανή παραδόξως διαισθητικά το ίδιο διαβεβαιωμένη και σίγουρη νοιώθει.
Στην έναρξη της τελετής η Ευφροσύνη έχει κι άλλες φαεινές ιδέες. Ένα χρυσό μήλο! Το δίνει στον Θεόφιλο για να το παραδώσει σαν σκήπτρο και πρόκριμα στα χέρια της εκλεκτής του. Αλλά τον προτρέπει να μην βιαστεί. να τις δει όλες. Να κάνει ερωτήσεις. να μην φανεί το "στημένο" της διαδικασίας και δυσαρεστηθούν οι οικογένειες των ευγενών του Βυζαντίου. Όπερ και εγένετο. ο πορφυρογέννητος βρίσκεται με το μήλο στα χέρια να προχωρά ανάμεσα από τις ... φιναλίστ. Ο ίδιος μπαίνει στον πειρασμό συχνά να επιταχύνει το βήμα για να φτάσει κοντά στην Κασσιανή. Αλλά η σύνεση νικά. Βαδίζει αργά, κοιτάζει, θαυμάζει, πισωγυρνά και κάποτε φτάνει μπροστά της. Έτοιμος να της προσφέρει το μήλο. (Τι συμβολισμός!! Όπως έχασε η Εύα τον παράδεισο, έτσι θα τον χάσει και η Κασσιανή. Εξ' αιτίας ενός μήλου).
Στέκεται μπροστά της και ενώ την κοιτάζει με θαυμασμό ο εγωισμός του βασιλόπαιδου ξυπνά μέσα του. Και του άντρα. Που λαχταρά να υποτάξει και να αναδειχτεί κυρίαρχος. Και τότε απρόσμενα της λέει: "Εκ γυναικός ερρύη τα φαύλα" (εννοώντας την Εύα) δίνοντας της ταυτόχρονα και το περιβόητο χρυσό μήλο.
Η Κασσιανή μένει να παλεύει με την ανάγκη να υπερασπιστεί την γυναικεία της υπόσταση ή να σιωπήσει και να αποδεχτεί στέμμα και έρωτα. Τελικά δείχνοντας υπόδειγμα συμπεριφοράς Χριστιανής παρθένου, κοκκίνισε, όπως λένε οι ιστορικοί, αλλά ούτε τα έχασε, ούτε υπολόγισε ότι θα έχανε το θρόνο, ούτε δέχθηκε να προδώσει την αλήθεια και το φύλο της. Και έδωσε μια απάντηση, "καμπάνα φεμινισμού" και θεολογίας συνάμα, που πάγωσε την ατμόσφαιρα: "Αλλά και διά γυναικός πηγάζει τά κρείττω", (εννοώντας την Παναγία) του είπε υψώνοντας ανάστημα στον άντρα, στον βασιλιά και στην εξουσία που εκπροσωπούσε.
Ο Θεόφιλος νιώθοντας την αξία και την ευστροφία της προς στιγμήν ένοιωσε περήφανος για την επιλογή του. Σύντομα όμως κατάλαβε από τους ψιθύρους στην αίθουσα ότι η στάση της Κασσιανής θεωρήθηκε ανυπακοή από την ομύγυρη και όλοι περίμεναν να αντιδράσει ανάλογα. Με την αμηχανία της στιγμής λοιπόν απέσυρε το μήλο που της έτεινε μέχρι εκείνη την στιγμή και το έδωσε στην αμέσως επόμενη υποψήφια. Την σιωπηλή και χαμηλοβλεπούσα Θεοδώρα.
Όμως ο έρωτας -ως συνήθως- αρνείται να κλειστεί σε κοινωνικές συμβάσεις. Η Κασσιανή, πέφτοντας θύμα της ευφυίας και της ελευθεροστομίας της, είχε χάσει οριστικά το θρόνο. Αλλά ταυτόχρονα είχε κερδίσει την καρδιά του θεόφιλου. Πολλοί αγνοούν ότι οι δυό τους έζησαν αρκετές νύχτες πάθους (έτσι επιμένει το βιβλίο της γιαγιάς μου) προτού η "εν πολλαίς αμαρτίας περιπεσούσα γυνή" καταλήξει στο Μοναστήρι. Ταυτόχρονα ένας θρόνος κινδύνευε και κληδωνιζόταν από τις ανίερες συμμαχίες που δημιουργούσε η απατημένη συζυγος Θεοδώρα και ο στρατηγός αδερφός της. Ασχέτως αν εκείνη άγιασε τελικά από τις απιστίες του θεόφιλου.
Στο Μοναστήρι η Κασσιανή δέχτηκε τουλάχιστον μία φορά την επίσκεψη του αγαπημένου της. Ο μύθος λέει ότι κρύφτηκε ακούγοντας τα βήματα του να πλησιάζουν στο κελί της.
Ήταν τότε που συνέθεσε το ιδιόμελο της. Το κείμενο βρισκόταν στο αναλόγιο μισοτελειωμένο, ως τη φράση : "ών (ποδών) έν τώ παραδείσω Εύα το δειλινόν".
Ο Θεόφιλος διάβασε το τροπάριο, αναγνώρισε το ύφος της Κασσιανής, και θέλησε να αφήσει για άλλη μία φορά το "σημάδι" του. Πήρε τη γραφίδα και συμπλήρωσε τη φράση "κρότων τοίς ωσίν ηχηθείσα τώ φόβω εκρύβη", κάνοντας έτσι υπαινιγμό στο φόβο που αυτή ένιωσε όταν άκουσε τον θόρυβο των βημάτων του. Όταν ο Θεόφιλος έφυγε, η Κασσιανή γύρισε στο κελί της και με έκπληξη είδε την επέμβαση του . Χωρίς όμως να απαλείψει τη φράση, συνέχισε και ολοκλήρωσε τον ύμνο της.
"Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή,
τήν Σήν αισθομένη θεότητα,
οδυρόμενη μύρα Σοί
πρό του ενταφιασμού κομίζει.

"Δέξαι μου τάς πηγάς των δακρύων,
ο νεφέλαις διεξάγων της θαλάσσης το ύδωρ.
Μη με την Σήν δούλην παρίδης,
ο αμέτρητον έχων το έλεος".